BEZPIECZEŃSTWO TO RÓWNIEŻ WIEDZA JAK SIĘ BRONIĆ
PRZEDSTAWIAM NAJCIEKAWSZE, NAJWAŻNIEJSZE WYROKI I POSTANOWIENIA SĄDÓW
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2022 r. III KK 29/22 - Eksces intensywny przy obronie koniecznej:
Każdemu przysługuje prawo do skutecznej obrony koniecznej, jednak nie można zapominać o tym, iż obrona musi mieć charakter konieczny. Tym samym to prawo nie ma charakteru absolutnego i sam fakt działania w obronie nie usprawiedliwia każdego sposobu obrony dobra prawnego.
Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2023 r. II AKa 315/22 - Strzał w brzuch jako przekroczenie granic obrony koniecznej:
Oskarżony jest doświadczonym strzelcem, więc sąd miał prawo uznać w zakresie art. 7 k.p.k., że oskarżony oddając strzał w brzuch pokrzywdzonego przekroczył granice obrony koniecznej. Mógł obiektywnie skorzystać z broni w mniej dotkliwy dla pokrzywdzonego sposób, tj. oddając strzał w rękę lub w nogę, co byłoby prawdopodobnie wystarczające dla odparcia zamachu.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2022 r. II AKa 515/21 - Zamiar obrony jako warunek obrony koniecznej:
Niezbędnym elementem podmiotowym obrony koniecznej jest, aby akcja broniącego się wynikała ze świadomości, że odpiera on zamach i podyktowana była wolą obrony. Ten podmiotowy element działania w obronie koniecznej ułatwia rozgraniczenie rzeczywistych działań obronnych od społecznie negatywnych aktów zemsty, samosądu lub chuligaństwa.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2022 r. III KK 460/21 - Odwet jako nieuzasadniający obrony koniecznej:
Dla zaistnienia obrony koniecznej sprawca musi działać z zamiarem obrony bezpośrednio zaatakowanego dobra prawnego. Wszelkie działania przedsięwzięte w celu odwzajemnienia krzywd doznanych uprzednio nie mają charakteru obronnego. Niezbędnym podmiotowym elementem obrony koniecznej jest działanie z woli obrony, a nie z woli odwetu.
Orzeczenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2024 r. II AKa 342/23 - Zamiar obrony jako warunek obrony koniecznej:
Oskarżony zamierzał zabić ojczyma i wykorzystał do zrealizowania tego celu sytuację, w której został właśnie zaatakowany. W takiej zaś sytuacji, gdy oskarżony chce dokonać zabójstwa, w warunkach, które tylko z pozoru wyglądałyby na obronę, nie działa w warunkach obrony koniecznej o której mowa w art. 25 § 1 k.k., a jedynie w sposób skryty realizuje zamierzony cel działania, tj. zabicie człowieka.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2024 r. II AKa 68/24 - Wykluczenie obrony koniecznej ze względu na udział w bójce lub prowokację:
Prowokacja wyklucza możliwość działania w obronie koniecznej.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2022 r. V KK 43/21 - Odwet jako nieuzasadniający obrony koniecznej:
W żadnej mierze przejawem obrony koniecznej nie jest zachowanie, które nastąpiło już po definitywnym zakończeniu zamachu i przyjmujące formę próby samodzielnego wymierzenia sprawiedliwości. Stanowi to odrębny zamach, przed którym pierwotny napastnik może się już bronić, gdyż nie stanowi on odpierania jego wcześniejszego ataku.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2022 r. II AKa 122/22 - Starcie dwóch osób a obrona konieczna:
Brak jest podstaw do przyjęcia prawa do obrony koniecznej, jeśli doszło do starcia pomiędzy dwoma osobami wzajemnie się prowokującymi w sposób świadczący o zgodzie obu na podjęcie walki. W takim przypadku obie osoby dokonują względem siebie zamachów bezprawnych. Podobnie jak to ma miejsce w wypadku bójki, także w przypadku takiego pojedynku dopiero wyraźne zaniechanie akcji agresywnych i chęć przerwania walki stwarza prawo do obrony koniecznej wobec osoby kontynuującej atak.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 lutego 2024 r. II AKa 241/23 - Skorzystanie z kontratypu obrony koniecznej:
Warunkiem instytucji z art. 25 k.k. jest by działający w obronie został bezpośrednio zaatakowany zamachem, a jego działanie polegało na odpieraniu bezprawia, przy czym nie bez znaczenia jest, że chociaż zaatakowanemu nie musi towarzyszyć wyłącznie wola obrony, to z kontratypu obrony koniecznej nie skorzysta osoba, która do działania nie motywowała się usunięciem zagrożenia przed dalszymi atakami, ale zamiarem wyrządzenia krzywdy fizycznej napastnikowi.
Wyrok SA w Lublinie z dn. 28 września 2021 r., II AKa 186/21 - Obrona przed osobą niepoczytalną:
Prawo do obrony koniecznej przysługuje także przeciwko osobie, która nie ponosi odpowiedzialności karnej (np. z powodu choroby psychicznej), ponieważ obrona konieczna chroni dobro prawne przed bezprawnym zamachem, a nie przed "przestępstwem" w sensie winy sprawcy.
Wyrok SN z dn. 18 lipca 2019 r., II KK 228/18 - Zakończenie ataku:
Jeśli napastnik zaprzestał agresji (np. upadł, wycofał się), ustaje prawo do kontynuowania działań obronnych. Każdy kolejny cios zadany po ustaniu realnego zagrożenia jest uznawany za odwet.
Wyrok SA w Krakowie z dn. 30 maja 2018 r., II AKa 66/18 - Świadomość celu:
Działanie w obronie koniecznej wymaga, by broniący się miał świadomość, że odpiera zamach. Jeśli ktoś działa w przekonaniu, że bierze udział w bójce, nie może twierdzić, że odpierał zamach w ramach obrony koniecznej.
Postanowienie SN z dn. 19 października 2017 r., IV KK 334/17 - Prowokacja:
Osoba, która sama wywołała atak (sprowokowała go), nie może skutecznie powoływać się na kontratyp obrony koniecznej w celu uniknięcia odpowiedzialności za skutki swojego późniejszego zachowania.
Wyrok SA w Katowicach z dn. 8 lutego 2018 r., II AKa 503/17 - Współmierność środków:
Obrona nie musi być symetryczna, ale musi być konieczna. Jeśli sprawca używa niebezpiecznego narzędzia (np. noża), osoba atakowana może użyć narzędzia adekwatnego do odparcia zamachu, ale nie może czynić tego w sposób rażąco nadmiarowy.
Postanowienie SN z dn. 25 stycznia 2018 r., IV KK 437/17 - Brak bezpośredniości zamachu:
Obrona konieczna nie przysługuje, gdy zamach nie jest już bezpośredni (np. napastnik ucieka i nie stanowi zagrożenia). Działanie przeciwko uciekającemu napastnikowi jest odwetem, a nie obroną.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2018 r., V KK 109/18 - Czy alkohol odbiera prawo do obrony?
Stan nietrzeźwości osoby broniącej się nie wyłącza jej prawa do obrony koniecznej, o ile w danej sytuacji osoba ta była w stanie trafnie ocenić realność zamachu. Jednakże, jeśli alkohol wpłynął na zaburzenie postrzegania (np. wywołanie agresji, którą napastnik zaczął odpierać), sąd będzie badał, czy to nie broniący się był prowokatorem starcia.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r., II AKa 225/20 - Czy każda zniewaga daje prawo do fizycznej obrony?
Obrona konieczna jest dopuszczalna jedynie przeciwko zamachowi na dobra prawne. Sam atak słowny (zniewaga, wulgaryzmy) zazwyczaj nie stanowi zamachu uzasadniającego użycie siły fizycznej, chyba że towarzyszy mu realna groźba bezpośredniego użycia przemocy lub gdy zniewaga jest elementem szerszego, agresywnego zachowania zwiastującego fizyczny atak.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2017 r., II KK 123/17 - Istota: Rozróżnienie między obroną konieczną a tzw. obroną urojoną (putatywną):
Jeśli osoba działa w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu, że jest atakowana, nie ponosi odpowiedzialności za przestępstwo popełnione z winy umyślnej (działa w błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego). Jednakże, jeśli to błędne przekonanie wynikało z rażącego niedbalstwa (brak weryfikacji sytuacji), może wchodzić w grę odpowiedzialność za nieumyślne popełnienie czynu.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2019 r., IV KK 436/18 - Obrona konieczna nie oznacza, że broniący się ma obowiązek wyboru najłagodniejszego środka obrony, ale musi on być skuteczny i niezbędny dla odparcia zamachu:
Nie można wymagać od osoby zaatakowanej, aby w sytuacji stresu i zagrożenia życia przeprowadzała precyzyjną analizę, czy nie istniał mniej dotkliwy sposób obrony. Jednakże użycie środka rażąco niewspółmiernego do zagrożenia, gdy istniały inne, równie skuteczne, a mniej niebezpieczne dla napastnika sposoby, może zostać uznane za eksces intensywny.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2017 r., II KK 134/17 - Prawo do obrony koniecznej nie jest ograniczone obowiązkiem ucieczki lub szukania pomocy:
Osoba zaatakowana nie ma obowiązku "ustąpienia" miejsca napastnikowi (tzw. obowiązek ucieczki). Prawo do obrony koniecznej przysługuje nawet wtedy, gdy teoretycznie istniała możliwość uniknięcia zamachu poprzez wycofanie się, pod warunkiem, że nie jest to działanie sprowokowane w celu doprowadzenia do starcia.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 stycznia 2020 r., II AKa 445/19 - Prawo do obrony przysługuje nie tylko w ochronie dóbr własnych, ale również dóbr innych osób.
Broniąc osoby trzeciej, broniący się wchodzi w rolę gwaranta bezpieczeństwa. Działanie to musi być jednak zsynchronizowane z realnym zagrożeniem. Niedopuszczalne jest podjęcie interwencji, gdy atak już ustał, pod pretekstem "wymierzenia sprawiedliwości" sprawcy, który przestał być agresywny.